มะตูม

รหัสสินค้า: 000154

รายละเอียด:
ชื่อ "มะตูม"
วงศ์ "RUTACEAE"
ชื่อวิทยาศาสตร์ "Aegle marmelos (Linn) Corr"
ชื่อพื้นเมือง "มะปิน(เหนือ) กะทันตาเถร ตูม ตุ่มตัง(ใต้)
มะตูม(กลาง,ใต้) บัวตูม (ยโสธร-อิสาน)หมากตูม
(อุดรธานี มหาสารคาม อิสาน) พะเนิว(เขมร)"
ชื่อสามัญ Bengel Quince Bilak , Bael , Bael , fruit
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
มะตูมเป็นไม้ขนาดกลางสูงถึง 15 เมตรตามลำด้นและ
กิ่งมีหนามแข็งแหลมคมอยู่มากมายเรือนยอดกลม
เปลือกลำต้นเรียบ สีน้ำตาล ใบเป็นใบประกอบชนิด
มีใบย่อย 3 ใบ ออกเวียนเป็นเกลียวรอบกิ่ง ใบย่อย
รูปไข่หรือรูปหอกแกมรูปไข่ปลายเรียวแหลมกว้าง1.75-7.5 ซม.
ยาว4-13.5 ซม.ขอบใบหยักเป็นฟันเลื่อย
ฐานใบมน ก้านใบยาว ใบมีกลิ่นหอม หากนำใบส่องแดด
จะเห็นเนื้อใบมีต่อมน้ำมันจุดใส่ๆ กระจายอยู่ดอก
เป็นดอกช่อ ออกตรงปลายกิ่งหรือซอกใบ ดอกย่อยสีขาว
หรือขาวปนเขียว มีกลิ่นหอมไกล กลีบเลี้ยง 5
กลีบ กลีบดอก 4-5 กลีบ เกสรตัวผู้มีหลายอัน เกสรตัวเมีย 1 อัน
ผลเป็นรูปไข่หรือรูปกลม เปลือกผลจะหนาแข็งผลอ่อนจะ
มีเปลือกสีเขียว เมื่อแก่จะกลายเป็นสีเขียวอมเหลือง ภายในผลมีเนื้อนสีส้ม
ปนเหลือง ภายในผลมีเนื้อนิ่มมีเมล็ดจำนวนมากแทรกอยู่ในเนื้อผล
การปลูก
มะตูมขยายพันธ์ได้โดยการเพาะเมล็ดและการตอนกิ่ง
มะตูมเป็นไม้ปลูกกลางแจ้งและทนต่อความร้อนได้ดี
ส่วนต่างๆ ของมะตูมที่ใช้เป็นยา ได้แก่ ราก ใบ ผลแก่และสุก
ขนาดและวิธีใช้
 ช่วยขับลมผาย ช่วยเจริญอาหาร ใช้ผลมะตูมแก่
ทั้งลูกขูดผิวให้หมด ทุบพอร้าวๆ ต้มน้ำเติมน้ำตาลเล็กน้อย
ดื่มน้ำ น้ำที่ได้มีรสหอม เรียกว่า "น้ำอัชบาล" แก้กระหายน้ำ
แก้ลม แก้เสมหะ รับประทานเนื้อผลมะตูมสุก แก้พิษฝี แก้ไข้
แก้ลมหืดหอบ ไอ นำรากไปคั่วไฟให้เหลือง แล้วนำ
ไปดองสุราเพื่อกลบกลิ่น แก้โรคลำไส้ แก้ท้องเดิน
แก้หวัด ใช้ใบรับประทานเป็นผัก แก้ปวดศีรษะ
ตาลาย ลดความดันโลหิตสูง ใช้ทั้ง 5 ต้มรับประทาน
แก้ธาตุพิการ แก้ท้องเสีย ใช้ผลอ่อนหั่นผึ่งให้แห้ง
บดเป็นผงหรือต้มรับประทาน โดยใช้ตัวยา 1 กำมือ
ต้มกับน้ำ 5 แก้ว นานประมาณ 10-30 นาที ดื่มครั้งละ 1 แก้ว
ทุก 2 หรือ 4 ชั่วโมง แล้วแต่ว่าเป็นมากเป็นน้อย
หรืออาจจะซื้อมะตูมแห้งจากร้านขายยา 5-6 แว่น
ต้มกับน้ำประมาณ 2 ถ้วยแก้ว เดือดแล้วเคี่ยวต่อไปเล็กน้อย
ยกลง ตั้งไว้ให้เย็นดื่มครั้งละ ครึ่งแก้วเติมน้ำตาล แก้หวัด
แก้หลอดลมอักเสบ แก้บวม ใช้ใบสดคั้นเอาน้ำรับประทาน
ข้อแนะนำ
 - ตำรายานี้เป็นเพียงยาระงับอาการของโรคเท่านั้น
ถ้าใช้รักษาโรคภายใน 1 วันไม่ได้ผล (ยกเว้นโรคเรื้อรัง
เช่น กระเพาะ, หืด) ควรหยุดใช้ยาทันทีเมื่อมีความเจ็บป่วย
หากอาการรุนแรงขึ้น ไม่ควรรักษาด้วยตนเองควรปรึกษาผู้ชำนาญ
 - ควรใช้เมื่อยามจำเป็นเท่านั้น เพราะยานี้ใช้รักษา
โรคค่อนข้างรุนแรง เช่น ท้องเสียรุนแรง
 - ถ้าท้องเสียควรดื่มน้ำมากๆ เติมน้ำตาลทรายและเกลือลงไปด้วยจะดีมาก
สาระสำคัญ
 - ผลแก่มีสารที่เป็นเมือก และน้ำมันระเหย
 - ผลสุกมีสารที่เป็นเมือก น้ำมันระเหย
เปลือกราก ทั้ง 5 รสและสรรพคุณในตำรายาไทย
 1. ราก มีรสฝาดปร่า ชา ขื่นเล็กน้อย แก้พิษฝี แก้ไข้ แก้ลมหืดหอบ
ไอช่วยบำบัดเสมหะ รักษาน้ำดี
 2. ใบสด มีรสฝาด ปร่า ซ่า ขื่น มัน เป็นยาบำรุงธาตุ
ทำให้เจริญอาหาร แก้โรคลำไส้ แก้ท้องเดิน แก้หวัด แก้หลอดลมอักเสบ
น้ำคั้นจากใบทาแก้หวัด แก้บวม แก้เยื่อตาอักเสบ
 3. ผลมะตูมแก่ รสฝาดหวาน มีสรรพคุณบำรุงธาตุ เจริญอาหารและช่วยขับลมผาย
 4. ผลมะตูมสุก รสหวานเย็น สรรพคุณแก้ลม แก้เสมหะ
แก้มูกเลือด บำรุงไฟธาตุ แก้กระหายน้ำ ขับลม รสฝาดปร่าซ่าขื่น
แก้ปวดศีรษะ ตาลาย เจริญอาหาร ลดความดันโลหิตสูง
 5. เปลือกรากและลำต้น รสฝาดปร่าซ่าขื่น แก้ไข้จับสั่น ขับลมในลำไส้
ประโยชน์ทางยา
รากมะตูมรสปร่าชาขื่นเล็กน้อยแก้พิษฝีแก้ไข้แก้ลมหืด
หอบไอช่วยบำบดเสมหะรักษาน้ำดีใบรสฝาดเป็นยา
บำรุงธาตุทำให้เจริญอาหาร แก้โรคลำไส้ แก้ท้องเดิน
น้ำที่คั้นจากใบใช้แก้หวัดแก้หลอดลมอักเสบผลมะตูมสุก
รสหวาน สรรพคุณ แก้ลม แก้เสมหะ แก้มูกเลือด
บำรุงไฟธาตุ แก้กระหายน้ำ ขับลมผาย
ประโยชน์ทางอาหาร
ส่วนที่เป็นผัก/ฤดูกาลยอดอ่อนผลดิบใช้รับประทาน
เป็นผักยอดอ่อนออกตลอดปีลูกอ่อนพบในช่วงฤดูฝน
(ผลสุกมีในช่วงกลางฤดูหนาวถึงฤดูแล้ง)การปรุงอาหารคนไทย
ทุกภาครับประทานยอดอ่อนใบอ่อนของมะตูม
เป็นผักสด ในตลาดท้องถิ่นมักพบใบมะตูมอ่อนจำหน่ายเป็น
ผักในหลายแห่ง ชาวเหนือรับประทานแกล้มลาบ ก้อยหรือแจ่ว
ป่นชาวใต้รับประทานร่วมกับน้ำพริกและแกงรสจัด
สำหรับชาวภาคกลางไม่นิยมรับประทานยอด
อ่อนแต่พบว่ามีการใช้มะตูมดิบมาปรุงเป็นยำมะตูม
รสและประโยชน์ต่อสุขภาพ
ยอดอ่อนและใบอ่อนของมะตูมมีรสเผ็ดร้อน อมฝาด
กลิ่นหอม เป็นยาบำรุงธาตุทำให้เจริญอาหารแก้ท้องเดิน
ผลมะตูมอ่อน เป็นยาบำรุงธาตุทำให้เจริญอาหาร แก้ลม
แก้เสมหะผลมะตูมแก้สรรพคุณปิดธาตุบำบัดเสลด ขับลม เจริญไฟธาตุ
สารที่สำคัญ
แทนนิน, pectin, mucilage, pectin มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อโรค
ในลำไส้ได้ด้วยโดย pectin จะไปรวมกับ toxin ในตัวเชื้อโรคที่อยู่ในลำไส้

ข้อมูลจาก::
http://ittm.dtam.moph.go.th/data_all/herbs/herbal14.htm