เพกา

รหัสสินค้า: 000143

รายละเอียด: เพกา
ชื่อวิทยาศาสตร์
Oroxylum indicum (L.) Kurz
ชื่อวงศ์
Bignoniaceae
ชื่ออังกฤษ
Broken bone, Damocles tree, Indian trumpet flower
ชื่อท้องถิ่น
กาโด้โด้ง, ด๊อกก๊ะ, ดอก๊ะ, ดุแก, เบโก, มะลิดไม้, มะลิ้นไม้,
ลิดไม้, ลิ้นฟ้า, หมากลิ้นก้าง, หมากลิ้นซ้าง, อึ่งกา
ส่วนที่เป็นผัก ฝักอ่อน ยอดอ่อน ดอก
ฤดูกาล / รส ฤดูฝนถึงฤดูหนาว / รสขมอมหวาน
การขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด
ลักษณะพฤกษศาสตร์ เพกาเป็นไม้ยืนต้นสูง 3 - 12 เมตร
เปลือกเรียบ ใบเป็นในประกอบยาว 30 - 200 ซม.
มีใบย่อยจำนวนมาก รูปร่างคล้ายรูปไข่ ปลายใบแหลม
ใบกว้าง 4 - 8 ซม. ดอกออกเป็นช่อใหญ่ ยาว 50 - 150 ซม.
ดอกย่อยมีสีม่วงแดงผลเป็นฝักแบบยาวคล้ายดาบ
กว้าง 6 - 15 ซม. ยาว 60 - 120 ซม.
ภายในมีเมล็ดแบนและมีเยื่อบาง ๆ อยู่ล้อมรอบ
หลักฐานทางวิทยาศาสตร์
1. ฤทธิ์ลดการอักเสบ
สารฟลาโวนอยด์ที่สกัดได้จากเพกาสามารถลดการอักเสบ
ในหนูถีบจักรที่ถูกเหนี่ยวนำให้เท้าบวมด้วยสาร dextran
และจะได้ผลเพิ่มมากขึ้นเมื่อใช้ร่วมกับ a-chymotrypsin
สารสกัดจากเปลือกต้นเพกามีฤทธิ์ลดการอักเสบ
โดยลดการซึมผ่านหลอดเลือด (vascular permeability)
ในหนูที่ถูกกระตุ้นให้เกิดการอักเสบด้วยโปรตีนอัลบูมินจากไข่
ฟอร์มาลิน และฮีสตามีน แต่ไม่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลง
การซึมผ่านหลอดเลือด (Vascular permeability)
ในหนูที่ถูกกระตุ้นด้วยซีรัมจากม้า หรือไซลีน (Xylene)
นอกจากนี้สารสกัดจากเปลือกมีฤทธิ์ลดการอักเสบ
ในหนูที่กระตุ้นให้เกิดภูมิแพ้ได้มากกว่าหนูปกติ
สาร lapacol ที่สกัดได้จากรากเพกามีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์
5-lipoxygenase ที่ทำให้เกิดการอักเสบ โดยความเข้มข้น
ที่สามารถยับยั้งได้ครึ่งหนึ่ง (IC50) มีค่าเท่ากับ 0.79 มคก./มล.
ซึ่งมีฤทธิ์ใกล้เคียงกับ fisetin ที่สามารถยับยั้งการอักเสบ
โดยมีค่า IC50 เท่ากับ 0.97 มคก./มล.
ขณะที่สารสกัดจากเปลือกลำต้นด้วยไดคลอโรมีเทนที่ความเข้มข้น
50 มคก./มล. สามารถยับยั้งเอนไซม์นี้ได้ 100%
นอกจากนี้สารสกัดจากเปลือกลำต้นด้วยน้ำ
ยังสามารถลดการหลั่งเอนไซม์ myeloperoxidase ได้ 64% ทำให้การอักเสบลดลง
2.1 การทดสอบความเป็นพิษ
เมื่อฉีดสารสกัดเปลือกต้นและผลด้วยแอลกอฮอล์และน้ำ (1:1)
เข้าหนู ขนาดสูงสุดที่ไม่เป็นอันตรายคือ 1 มิลลิกรัม/กิโลกรัม
สารสกัดเปลือกเพกาด้วย 70% แอลกอฮอล์
เมื่อนำมาทดสอบความเป็นพิษเฉียบพลัน
พบว่าเมื่อป้อนสารสกัดให้หนูถีบจักรกินทางปากโดยตรงสู่
กระเพาะอาหาร ในขนาด 800 มก./กก. น้ำหนักตัว
ไม่พบพิษ แต่หากฉีดเข้าทางช่องท้องในขนาด 800 มก./กก.
พบว่าหนูตาย 7 ใน 10 ตัว ส่วนการทดสอบความเป็นพิษกึ่งเฉียบพลัน
โดยป้อนสารสกัดให้หนูกินทางปากโดยตรงสู่กระเพาะอาหาร
ขนาด 800 มก./กก. หรือฉีดเข้าทางช่องท้องในขนาด 200 มก./กก. ไม่พบพิษ
2.2  ฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์
เมื่อทดสอบสารสกัดจากเปลือกเพกาด้วยความเข้มข้น
2 มิลลิกรัม/plate กับ Salmonella typhimurium
สายพันธุ์ TA98 และ TA100 พบว่าไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์
การใช้เพการักษาอาการบวม, ฟกช้ำ, อักเสบ
ประโยชน์ทางยา เปลือกต้น รสฝาด เย็น และขมเล็กน้อย
สรรพคุณฝาดสมาน รักษาน้ำเหลืองให้ปกติ
ดับพิษโลหิต ขับลมในลำไส้ แก้ท้องร่วง แก้บิด
ขับเสมหะ บำรุงโลหิต
รากเพกา สรรพคุณบำรุงธาตุ กระตุ้นน้ำย่อย
แก้ท้องร่วง แก้อักเสบฟกบวม
ฝักอ่อน สรรพคุณขับผายลม
เมล็ดแก่ สรรพคุณช่วยระบาย
ประโยชน์ทางอาหาร ส่วนที่เป็นผัก/ฤดูกาล ยอดอ่อน
ดอกและฝักอ่อนของเพกา รับประทานเป็นผักได้
ออกในช่วงฤดูฝนถึงฤดูหนาว สำหรับฝักอ่อนออกช่วงฤดูหนาว
รสและประโยชน์ต่อสุขภาพ
ฝักเพกามีรสขมอมหวาน สรรพคุณช่วยขับผายลม ขับเสมหะ
วิธีใช้
๑. ยาพอกแก้โรคฝี เอาเมล็ดต้อยติ่ง เปลือกเพกา
ฝนกับน้ำสะอาด ผสมกับทาหรือพอก ดับพิษฝีได้ดีนักแล
๒. แก้โรคงูสวัด ใช้รากต้นหมูหมุน ( พืชตระกูลสาวน้อยปะแป้ง)
เปลือกคูณ เปลือกต้นเพกา ฝนใส่น้ำทา หายเร็วดีนัก
๓. ยาพอกแก้โรคฝี เอาเมล็ดต้อยติ่ง
ผสมกับน้ำเปลือกเพกา ฝนทา หรือพอกดับพิษฝีได้ดีนักแล
๔. ยาแก้พิษหมาบ้ากัด เอาใบกระทุ้งหมาบ้า
ลนไฟปิดปากแผล หรือเอาเปลือกเพกา ตำพอกแผลนั้นก็ได้
๕. ยาแก้ลูกอัณฑะลง ( ไส้เลื่อน) ใช้รากเขยตาย เปลือกเพกา
หญ้าตีนนก ทั้งหมดตำให้ละเอียด ละลายน้ำข้าวเช็ด
ใช้ขนไก่ชุบพาด ทาลูกอัณฑะ ทาขึ้น ( อย่าทาลง)
แหล่งข้อมูล::
http://www.medplant.mahidol.ac.th/pubhealth/..%5Cpubhealth%5Coroxylum.htm